આંકડામાં સ્વાસ્થ્ય

ભારતના સૌથી મોટા સ્વાસ્થ્ય અભ્યાસોના આંકડા, સરળ ચાર્ટ રૂપે. દરેક સ્ત્રોતની લિંક છે, અને દરેક ચાર્ટ કોષ્ટક રૂપે પણ વાંચી શકાય છે.

જીવનશૈલી સંબંધિત રોગો લિવર એનીમિયા બદલાવ પરંપરાગત ચિકિત્સા

જીવનશૈલી સંબંધિત રોગો

દર ત્રણમાંથી એક ભારતીય પુખ્તને હાઈ બ્લડ પ્રેશર છે

101 મિલિયન ભારતીયો ડાયાબિટીસ સાથે જીવે છે

ICMR-INDIAB અભ્યાસના અંદાજ મુજબ 101 મિલિયન ભારતીયો ડાયાબિટીસ સાથે અને બીજા 136 મિલિયન પ્રીડાયાબિટીસ સાથે જીવે છે, જ્યારે 315 મિલિયનને હાઈ બ્લડ પ્રેશર છે. પેટની ચરબી, એટલે કે ઊંચાઈની સરખામણીમાં વધુ પહોળી કમર, સૌથી સામાન્ય તારણ હતું. આમાંના મોટા ભાગના રોગો વર્ષો સુધી ચૂપચાપ વિકસે છે, તેથી લક્ષણો કરતાં નિયમિત તપાસ વધુ મહત્ત્વની છે.

ભારતમાં મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યના સૌથી મોટા રાષ્ટ્રીય અભ્યાસમાં દરેક રાજ્યના એક લાખથી વધુ પુખ્તોનું માપ લેવાયું.

પેટની ચરબી39.5%

હાઈ બ્લડ પ્રેશર35.5%

સામાન્ય સ્થૂળતા28.6%

પ્રીડાયાબિટીસ15.3%

ડાયાબિટીસ11.4%

આંકડા કોષ્ટક રૂપે જુઓ

જૂથ	પુખ્તોનો હિસ્સો
પેટની ચરબી	39.5%
હાઈ બ્લડ પ્રેશર	35.5%
સામાન્ય સ્થૂળતા	28.6%
પ્રીડાયાબિટીસ	15.3%
ડાયાબિટીસ	11.4%

સ્ત્રોત: Anjana RM et al. ICMR-INDIAB. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2023
સ્ત્રોતની છેલ્લી ચકાસણી 8 ઑક્ટ્બર 2026 · આંકડા ડાઉનલોડ કરો (CSV)

સ્ફૂર્તિ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિશે જાણો

લિવર

લગભગ દર ત્રણમાંથી એક ભારતીયને ફૅટી લિવર છે

38.6% ભારતીય પુખ્તોને ફૅટી લિવર છે

નૉન-આલ્કોહોલિક ફૅટી લિવર રોગ વજન, કમરના માપ અને બ્લડ શુગર સાથે નજીકથી જોડાયેલો છે. ડાયાબિટીસ કે સ્થૂળતા જેવાં જોખમ ધરાવતા લોકોમાં અડધાથી વધુ લોકો પ્રભાવિત હતા. ફૅટી લિવર શરૂઆતમાં ભાગ્યે જ લક્ષણો આપે છે, તેથી તે ઘણી વાર સોનોગ્રાફીમાં અચાનક જ જોવા મળે છે.

પચાસ ભારતીય અભ્યાસોના મેટા-વિશ્લેષણમાં જણાયું કે નૉન-આલ્કોહોલિક ફૅટી લિવર રોગ પુખ્તો અને બાળકો બંનેમાં સામાન્ય છે.

જોખમ ધરાવતા લોકો52.8%

બધા પુખ્તો38.6%

બાળકો35.4%

જોખમ વિનાના લોકો28.1%

આંકડા કોષ્ટક રૂપે જુઓ

જૂથ	સંયુક્ત પ્રમાણ
જોખમ ધરાવતા લોકો	52.8%
બધા પુખ્તો	38.6%
બાળકો	35.4%
જોખમ વિનાના લોકો	28.1%

સ્ત્રોત: Shalimar et al. Journal of Clinical and Experimental Hepatology, 2022
સ્ત્રોતની છેલ્લી ચકાસણી 8 ઑક્ટ્બર 2026 · આંકડા ડાઉનલોડ કરો (CSV)

લિવર વિશે જાણો

એનીમિયા

છેલ્લાં બે રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણો વચ્ચે દરેક જૂથમાં એનીમિયા વધ્યો

57% ભારતીય મહિલાઓમાં એનીમિયા છે

ભારતમાં દર ત્રણમાંથી બે નાનાં બાળકો અને અડધાથી વધુ મહિલાઓમાં એનીમિયા છે, મોટે ભાગે આયર્નની ઊણપને કારણે. એનીમિયાથી થાક, હાંફ ચડવી અને ધ્યાન ઓછું લાગવું થાય છે, અને ગર્ભાવસ્થામાં તે માતા અને બાળક બંનેને અસર કરે છે. આહાર, સપ્લિમેન્ટ અને કારણોની સારવાર દ્વારા તે સૌથી વધુ અટકાવી શકાય તેવી સ્થિતિઓમાંનો એક પણ છે.

રાષ્ટ્રીય કુટુંબ સ્વાસ્થ્ય સર્વેક્ષણ 2015 થી 2016 ની સરખામણી 2019 થી 2021 સાથે કરે છે.

NFHS-4 (2015-16) NFHS-5 (2019-21)

6 થી 59 મહિનાનાં બાળકો58.6% થી 67.1%

15 થી 19 વર્ષની મહિલાઓ54.1% થી 59.1%

15 થી 49 વર્ષની બધી મહિલાઓ53.1% થી 57%

ગર્ભવતી મહિલાઓ50.4% થી 52.2%

15 થી 49 વર્ષના પુરુષો22.7% થી 25%

આંકડા કોષ્ટક રૂપે જુઓ

જૂથ	NFHS-4 (2015-16)	NFHS-5 (2019-21)
6 થી 59 મહિનાનાં બાળકો	58.6%	67.1%
15 થી 19 વર્ષની મહિલાઓ	54.1%	59.1%
15 થી 49 વર્ષની બધી મહિલાઓ	53.1%	57%
ગર્ભવતી મહિલાઓ	50.4%	52.2%
15 થી 49 વર્ષના પુરુષો	22.7%	25%

સ્ત્રોત: National Family Health Survey (NFHS-5), India Fact Sheet. IIPS and Ministry of Health and Family Welfare, 2021
સ્ત્રોતની છેલ્લી ચકાસણી 8 ઑક્ટ્બર 2026 · આંકડા ડાઉનલોડ કરો (CSV)

મહિલા સ્વાસ્થ્ય વિશે જાણો

બદલાવ

ભારતમાં હવે દર ત્રણમાંથી બે મૃત્યુ બિનચેપી રોગોથી થાય છે

66 માંથી 100 મૃત્યુ બિનચેપી રોગોથી થાય છે

આ સ્વાસ્થ્યનું પરિવર્તન છે: ચેપ નિયંત્રણમાં આવતાં, આહાર, પ્રવૃત્તિ, તમાકુ, દારૂ અને હવાની ગુણવત્તાથી ઘડાતા લાંબા ગાળાના રોગો તેમનું સ્થાન લે છે. આમાંના ઘણા રોગો અટકાવી કે મોડા કરી શકાય છે, તેથી રોજની ટેવો અને વહેલું સ્ક્રીનિંગ ખૂબ મહત્ત્વનાં છે.

હૃદયરોગ, કૅન્સર, ફેફસાંના લાંબા રોગો અને ડાયાબિટીસ હવે ભારતમાં મૃત્યુનાં મુખ્ય કારણો તરીકે ચેપ કરતાં આગળ નીકળી ગયાં છે.

દરેક ટપકું સોમાંથી એક દર્શાવે છે.

66% · બિનચેપી રોગો

આંકડા કોષ્ટક રૂપે જુઓ

જૂથ	બિનચેપી રોગો
બિનચેપી રોગો	66%

સ્ત્રોત: World Health Organization. Invisible numbers: the true extent of noncommunicable diseases, 2022
સ્ત્રોતની છેલ્લી ચકાસણી 8 ઑક્ટ્બર 2026 · આંકડા ડાઉનલોડ કરો (CSV)

સ્ફૂર્તિ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિશે જાણો

પરંપરાગત ચિકિત્સા

WHOના લગભગ દર દસમાંથી નવ સભ્ય દેશો પરંપરાગત ચિકિત્સાના ઉપયોગને સ્વીકારે છે

88% WHO સભ્ય દેશો તેના ઉપયોગને સ્વીકારે છે

આયુર્વેદ અને યોગથી લઈને એક્યુપંક્ચર અને જડીબુટ્ટી ચિકિત્સા સુધી, પરંપરાગત પદ્ધતિઓ આજે પણ વિશ્વભરમાં રોજની સંભાળનો ભાગ છે. ગુજરાતના જામનગરમાં સ્થપાયેલું WHO ગ્લોબલ સેન્ટર ફૉર ટ્રેડિશનલ મેડિસિન આ પદ્ધતિઓ માટે પુરાવાનો આધાર ઘડવાનું કામ કરે છે.

વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાના 2019 ના વૈશ્વિક અહેવાલમાં 170 સભ્ય દેશો, એટલે કે 88 ટકા, એ પરંપરાગત અને પૂરક ચિકિત્સાના ઉપયોગને સ્વીકાર્યો.

દરેક ટપકું સોમાંથી એક દર્શાવે છે.

170 સભ્ય દેશો · ઉપયોગ સ્વીકારનાર સભ્ય દેશો

આંકડા કોષ્ટક રૂપે જુઓ

જૂથ	ઉપયોગ નોંધાવનાર સભ્ય દેશો
ઉપયોગ સ્વીકારનાર સભ્ય દેશો	170 સભ્ય દેશો

સ્ત્રોત: World Health Organization. WHO global report on traditional and complementary medicine 2019.
સ્ત્રોતની છેલ્લી ચકાસણી 8 ઑક્ટ્બર 2026 · આંકડા ડાઉનલોડ કરો (CSV)

આંકડા દરેક ચાર્ટની નીચે દર્શાવેલા પ્રકાશિત સ્ત્રોતોમાંથી લેવાયા છે, જે પોતાની પદ્ધતિ અને મર્યાદાઓ જણાવે છે. વસ્તીના આંકડા જૂથો વિશે છે, વ્યક્તિઓ વિશે નહીં. અહીંનો કોઈ આંકડો તમને ચિંતા કરાવે, તો સૌથી ઉપયોગી આગળનું પગલું તમારા ડૉક્ટર સાથે વાતચીત છે.

શું આનાથી તમારા પ્રશ્નનો જવાબ મળ્યો?

દર ત્રણમાંથી એક ભારતીય પુખ્તને હાઈ બ્લડ પ્રેશર છે

લગભગ દર ત્રણમાંથી એક ભારતીયને ફૅટી લિવર છે

છેલ્લાં બે રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણો વચ્ચે દરેક જૂથમાં એનીમિયા વધ્યો

ભારતમાં હવે દર ત્રણમાંથી બે મૃત્યુ બિનચેપી રોગોથી થાય છે

WHOના લગભગ દર દસમાંથી નવ સભ્ય દેશો પરંપરાગત ચિકિત્સાના ઉપયોગને સ્વીકારે છે

The Wellnezz Brief: સ્વાસ્થ્ય વિશે વિચારપૂર્વકનું વાંચન, ક્યારેક-ક્યારેક